Silnik V12 w Jaguarze XJS: 5.3, HE i 6.0 — budowa, osiągi, typowe problemy

V12 był jedynym silnikiem XJ-S przez pierwsze osiem lat produkcji. Ten wpis dotyczy wyłącznie silnika: jak jest zbudowany, czym różnią się kolejne wersje i które usterki pojawiają się najczęściej. Pełną historię modelu opisuję we wpisie Jaguar XJS 1975–1996, a wybór między V12 a sześcioma cylindrami — w przewodniku Jaguar XJS przed zakupem.

Skąd pochodzi V12 w Jaguarze XJS?

Silnik V12 Jaguar wprowadził w 1971 roku w E-Type serii 3, rok później trafił do sedana XJ12, a od września 1975 roku był podstawowym silnikiem XJ-S. Produkowano go do 1997 roku. Według zestawień w tym czasie powstało 161 583 samochodów z jednowałkowym V12, a ostatni silnik zbudowano 17 kwietnia 1997 roku. Od 1983 roku XJ-S oferowano równolegle z rzędową szóstką, ale V12 pozostał w gamie do końca produkcji.

Jak jest zbudowany V12 Jaguara?

To silnik V12 o kącie rozwarcia 60°, z blokiem i głowicami ze stopu aluminium, jednym wałkiem rozrządu w każdej głowicy i dwoma zaworami na cylinder. Wersja 5,3 l ma pojemność 5344 cm³ przy średnicy cylindra 90 mm i skoku tłoka 70 mm.

Od początku produkcji XJ-S silnik miał wtrysk paliwa: system Bosch D-Jetronic w adaptacji Lucasa (w innych Jaguarach V12 do kwietnia 1975 roku stosowano cztery gaźniki). W 1979 roku pojawił się cyfrowy wtrysk Lucas/Bosch typu P, a od końca 1988 roku cyfrowy zapłon Marelli. Dla właściciela ma to znaczenie praktyczne: części osprzętu i ich zamienniki różnią się w zależności od rocznika.

Co zmieniły głowice HE z 1981 roku?

Głowice HE (High Efficiency) z lipca 1981 roku obniżyły zużycie paliwa i podniosły moc dzięki komorom spalania zaprojektowanym według pomysłu szwajcarskiego inżyniera Michaela Maya. Według archiwum Jaguara inżynierowie pod kierunkiem Jima Randle'a i Trevora Crispa dopracowywali tę koncepcję przez pięć lat. Efekty:

• stopień sprężania wzrósł z 9,0:1 do 12,5:1,
• moc w specyfikacji europejskiej: 299 KM (bhp) przy 5000 obr./min, moment obrotowy 318 lb-ft (ok. 431 Nm) przy 3000 obr./min,
• wzmacniacz zapłonu o większym prądzie (8 A zamiast 5 A) i podwójna cewka,
• dłuższe przełożenie tylnego mostu 2,88:1, które pomagało w spalaniu i prędkości maksymalnej.

Jaguar podawał dla XJ-S HE ponad 20 mpg (ok. 14 l/100 km) w jeździe pozamiejskiej i prędkość maksymalną 155 mph (ok. 250 km/h). Practical Classics szacuje, że HE zużywał o 10–20% mniej paliwa niż wcześniejsza wersja.

Czym różni się V12 6.0 od 5.3?

V12 6,0 l to wersja z dłuższym skokiem tłoka (78,5 mm zamiast 70 mm) i pojemnością ok. 5994 cm³. Najpierw trafiła do sportowego XJR-S przygotowanego przez JaguarSport, a w seryjnym XJS pojawiła się w maju 1993 roku. Według serwisu Ateupwithmotor seryjny 6.0 miał 308 KM DIN i 479 Nm i jako pierwszy V12 w XJS dostał czterobiegowy automat GM 4L80E. Wcześniejsze V12 jeździły z trzybiegowym automatem — do 1977 roku Borg-Warner, potem GM 400.

Wersje na rynek amerykański, z katalizatorem i inną kalibracją, miały mniejszą moc — przy imporcie z USA warto to sprawdzić w dokumentach auta. Przykład: 1995 Jaguar XJS 6.0 V12 z archiwum MB Classics trafił pierwotnie na rynek amerykański, a do Polski przez Niemcy.

Jakie są typowe problemy silnika V12 w XJS?

Najczęstsze problemy V12 wynikają z zaniedbanej obsługi, a nie z wad konstrukcji. Przewodniki zakupowe — m.in. Practical Classics i poradnik AutoClassics cytowany przez Motorious — wymieniają te same punkty:

Chłodzenie

Układ chłodzenia to najważniejsza rzecz do sprawdzenia. Płyn trzeba wymieniać co dwa lata, inaczej chłodnica się zamula, a aluminiowy silnik przegrzewa. Brązowy płyn w zbiorniczku to według poradników powód, by zrezygnować z zakupu. Piszczące sprzęgło wiskotyczne wentylatora to częsta, ale prosta do usunięcia usterka.

Zapłon i świece

Dwie najbardziej wysunięte do tyłu świece zasłania osprzęt i ich wymiana wymaga według Practical Classics „godzin demontażu”. W wielu autach nikt ich nie wymieniał, więc bywają uszkodzone. W historii serwisowej szukaj potwierdzenia wymiany wszystkich dwunastu.

Olej, łańcuch i wydech

Practical Classics zaleca wymianę oleju co najmniej co 3000 mil (ok. 4800 km). Grzechotanie z przodu silnika może oznaczać luźny łańcuch rozrządu, a uszczelki wydechu według Motorious często puszczają ok. 50 tys. mil (80 tys. km).

Skrzynia i mocowania

Automaty GM są trwałe, ale stuk z okolic mocowania skrzyni często oznacza, że siadła sprężyna jej podpory. W starszych egzemplarzach zdarza się twarda zmiana z jedynki na dwójkę.

Przy oględzinach zajrzyj też w rozwidlenie cylindrów: gumowe przewody paliwowe i chłodzenia powinny być elastyczne, bez pęknięć i śladów wycieków.

Jak sprawdzić V12 przed zakupem?

Najwięcej powie zestawienie dokumentów z tym, co widać pod maską i na jeździe próbnej. Przed oględzinami poproś o faktury i sprawdź w nich:

• daty wymiany płynu chłodzącego (najlepiej co dwa lata) i wymiany chłodnicy lub jej czyszczenia,
• wymianę wszystkich dwunastu świec, łącznie z dwiema tylnymi,
• częstotliwość wymiany oleju (Practical Classics wskazuje co najmniej co 3000 mil, czyli ok. 4800 km),
• specyfikację rynkową: V12 HE w wersji amerykańskiej miał według zestawień 263 KM, a nie 299 KM jak w Europie.

Na miejscu obejrzyj kolor płynu w zbiorniczku, posłuchaj silnika na zimno (grzechotanie z przodu) i obserwuj wskaźnik temperatury przez całą jazdę próbną, także podczas postoju w korku. Szersza lista punktów kontrolnych dla całego auta — nadwozia, zawieszenia i wnętrza — jest w przewodniku Jaguar XJS przed zakupem.

Ile kosztuje utrzymanie V12 w XJS?

Na koszty V12 duży wpływ ma robocizna. Dostęp do osprzętu jest trudny, więc prace, które w sześciocylindrowym silniku są proste (świece, przewody, uszczelki), w V12 trwają dłużej — dobrym przykładem są tylne świece zapłonowe. Motorious w swojej skali oceniał koszty eksploatacji XJS na 2 z 5 punktów, a łatwość samodzielnych napraw również na 2 z 5.

Dostępność części jest dobra. Jaguar Classic Parts prowadzi części, akcesoria i materiały eksploatacyjne do XJS, a katalog fabryczny obejmuje ponad 22 000 numerów części. Do tego dochodzą wyspecjalizowani dostawcy w Wielkiej Brytanii.

Paliwo to stały koszt, który warto policzyć przed zakupem: nawet według danych Jaguara V12 HE zużywał ok. 14 l/100 km w spokojnej jeździe poza miastem.

V12 czy sześć cylindrów — który silnik wybrać?

To zależy, czego oczekujesz od auta. Według przewodników zakupowych V12 jest wersją najbardziej poszukiwaną przez kolekcjonerów, a rzędowy 3.6/4.0 — tańszą w utrzymaniu i prostszą w obsłudze. Porównanie obu wersji pod kątem zakupu, a także różnice między coupé, XJ-SC i kabrioletem, opisuję w przewodniku Jaguar XJS przed zakupem. Jak V12 Jaguara wypada na tle V8 Mercedesa SL, znajdziesz w porównaniu Jaguar XJS czy Mercedes SL.

Więcej przewodników po modelach jest w kategorii Modele i przewodniki, a auta, które mam teraz w sprzedaży, w ofercie MB Classics.