Historia klasycznego Mini 1959–2000: od Morrisa i Austina do Rovera

Mini to jeden projekt produkowany 41 lat pod kilkoma markami, z dziesiątkami wersji i edycji specjalnych. W tym przewodniku zebrałem najważniejsze etapy jego historii: od premiery Morrisa i Austina w 1959 roku, przez sportowe Coopery i Rajd Monte Carlo, po ostatnie Rovery z wtryskiem MPi. Każdą datę i liczbę sprawdziłem w źródłach, które podaję w tekście.

Jak powstało Mini w 1959 roku?

Mini zaprojektował zespół Aleca Issigonisa w British Motor Corporation (BMC), a samochód oficjalnie zaprezentowano 26 sierpnia 1959 roku. Założenie było proste: jak najwięcej miejsca dla czterech osób przy jak najmniejszych wymiarach zewnętrznych. Nadwozie miało niewiele ponad 3 m długości (3054 mm), a rozstaw osi wynosił 2036 mm.

Kluczem był układ napędowy. Czterocylindrowy silnik serii A o pojemności 848 cm³ zamontowano poprzecznie, a czterobiegową skrzynię umieszczono pod nim, w misce olejowej, i napędzano przednie koła. Dzięki temu komora silnika zajmowała niewiele miejsca, a koła trafiły w same narożniki nadwozia. Zawieszenie zamiast tradycyjnych sprężyn wykorzystywało gumowe stożki zaprojektowane przez Alexa Moultona. W latach 1964–1971 część aut miała zamiast nich układ hydroelastyczny Hydrolastic, po czym wrócono do gumowych elementów.

Czym różnił się Morris Mini-Minor od Austina Seven?

Morris Mini-Minor i Austin Seven to ten sam samochód sprzedawany pod dwiema markami koncernu BMC. Według osi czasu opublikowanej przez BMW Group Austina budowano w Longbridge, a Morrisa w Cowley. Wersja Austina była niemal identyczna jak Morris, a różnice dotyczyły znaczków i detali — dlatego w polskich ogłoszeniach często spotkasz nazwę „Mini Morris” niezależnie od tego, jaki znaczek ma auto.

Nazewnictwo zmieniało się jeszcze kilka razy:

• 1962 — Austin Seven zmienia nazwę na Austin Mini.
• 1969 — Mini staje się osobną marką; nazwy Austin i Morris znikają z podstawowego modelu.
• 1980 — samochód ponownie nosi nazwę Austin Mini (tak jak egzemplarz z 1981 roku na zdjęciach w tym wpisie).
• 1988 — Mini znów występuje jako samodzielna marka, a samochody z lat 90. potocznie nazywa się Rover Mini.

Z tego samego projektu powstały też wersje luksusowe z wydłużonym bagażnikiem i inną atrapą: Riley Elf (30 912 egzemplarzy) i Wolseley Hornet (28 455), produkowane w latach 1961–1969.

Czym jest Mini Cooper i Mini Cooper S?

Mini Cooper to wersja przygotowana z Johnem Cooperem, konstruktorem samochodów wyścigowych, i wprowadzona w 1961 roku. Miała silnik 997 cm³ o mocy 55 KM oraz przednie hamulce tarczowe. Dwa lata później pojawił się mocniejszy Cooper S.

Źródła: oś czasu BMW Group, Wikipedia (moc wersji 848 cm³), Motor Sport (grudzień 1996).

Oryginalne Coopery zniknęły z oferty w 1971 roku — ostatnim był Cooper S 1275 Mk III. Nazwa wróciła w 1990 roku, gdy Rover zaczął ponownie sprzedawać Mini Coopera, najpierw jako edycję limitowaną, a potem jako stały model. Przykładem tej późnej generacji jest Mini Cooper 1.3 z 1998 roku z naszego archiwum.

Co wydarzyło się w Rajdzie Monte Carlo w latach 1964–1967?

Mini oficjalnie wygrało Rajd Monte Carlo trzy razy: w 1964, 1965 i 1967 roku. W 1964 roku zwyciężyli Paddy Hopkirk i Henry Liddon w Cooperze S 1071, w 1965 roku Timo Mäkinen.

Najwięcej emocji wzbudził rok 1966. Mini Mäkinena, Aaltonena i Hopkirka zajęły trzy pierwsze miejsca, ale sędziowie zdyskwalifikowali wszystkie trzy auta. Jak opisuje Classic & Sports Car, zakwestionowano oświetlenie: zamiast seryjnych żarówek dwuwłóknowych zamontowano jednowłóknowe żarówki halogenowe, a światła mijania realizowano dodatkowymi reflektorami. Zwycięstwo przyznano Pauliemu Toivonenowi w Citroënie. Rok później wygrali Rauno Aaltonen i Henry Liddon, tym razem bez żadnych zastrzeżeń.

Te sukcesy tłumaczą, dlaczego dodatkowe reflektory na przednim zderzaku tak często pojawiają się w Mini, także w późnych Cooperach z lat 90.

Jakie wersje nadwoziowe miało Mini?

Poza dwudrzwiowym sedanem powstało kilka wersji użytkowych i pochodnych. Najważniejsze z nich:

• Kombi — Morris Mini Traveller (ok. 99 tys.) i Austin Mini Countryman (ok. 108 tys.).
• Van i pick-up — 521 494 furgonów i 58 179 pick-upów.
• Mini Moke — otwarty pojazd użytkowy produkowany w latach 1964–1989, ok. 50 tys. sztuk.
• Clubman i 1275 GT (od 1969 roku) — z bardziej kanciastym przodem, wysuniętym o ok. 10 cm względem klasycznego Mini.

Liczby produkcji wersji pochodnych pochodzą z opracowań zebranych w Wikipedii; BMW Group podaje, że w połowie lat 60. Mini montowano także poza Wielką Brytanią, m.in. w Australii i we Włoszech.

Jak zmieniało się Mini w kolejnych seriach?

Najprościej podzielić historię Mini na trzy okresy: lata 60. (Mk I i Mk II), Mk III i lata 70.–80. oraz era Rovera w latach 90. Każdy z nich zostawił czytelne ślady w budowie auta.

Mk I i Mk II (1959–1969)

Pierwsze serie mają przesuwane szyby w drzwiach i zewnętrzne zawiasy drzwi. Mk II wprowadzono w 1967 roku: dostał przeprojektowaną atrapę, większą tylną szybę i opcjonalny silnik 998 cm³. Oryginalne Mini jeździło na 10-calowych kołach. Według BMW Group w 1965 roku powstał milionowy egzemplarz, a w 1969 roku łączna produkcja przekroczyła 2 mln.

Mk III i lata 70.–80. (1969–1990)

Mk III (od października 1969 roku) dostał większe drzwi z ukrytymi zawiasami i opuszczane szyby. Produkcja rosła: 3 mln egzemplarzy w 1972 roku, 4 mln w 1976 roku. Potem przyszedł spadek — w 1981 roku zbudowano mniej niż 70 tys. aut. W 1984 roku wszystkie Mini dostały 12-calowe koła i przednie hamulce tarczowe, a w 1986 roku z Longbridge wyjechał pięciomilionowy egzemplarz. Z tego okresu pochodzi Austin Mini z 1981 roku z naszego archiwum, ze zdjęć otwierających ten wpis.

Jak wyglądała era Rovera w latach 1990–2000?

W latach 90. Mini było utrzymywane przy życiu głównie dzięki zmianom wymuszonym przez przepisy i dzięki eksportowi, w tym do Japonii. Rover w 1991 roku zastąpił gaźnik wtryskiem paliwa i katalizatorem, a w standardowym Mini zaczęto montować silnik 1275 cm³.

Największa zmiana przyszła z rocznikiem modelowym 1997. Jak relacjonował magazyn Motor Sport w grudniu 1996 roku, Mini dostało:

• silnik 1275 cm³ z wielopunktowym wtryskiem i elektronicznym sterowaniem, o mocy 63 KM, bez rozdzielacza zapłonu,
• chłodnicę przeniesioną na przód, za atrapę, z elektrycznym wentylatorem,
• poduszkę powietrzną kierowcy, belki boczne w drzwiach i napinacze pasów,
• dłuższe przełożenie główne (2,76), które obniżyło obroty przy prędkości autostradowej.

Mini i Mini Cooper kosztowały wtedy w Wielkiej Brytanii po 8995 funtów. Do późnych wersji z wtryskiem MPi należą Rover Mini 1300 MPI z 1996 roku i Rover Mini 1300 z 1997 roku z archiwum MB Classics; z okresu przed tymi zmianami pochodzi Rover Mini z 1994 roku.

Produkcja zakończyła się 4 października 2000 roku. Według just-auto łącznie zbudowano 5 387 862 egzemplarzy. Ostatnie Mini wyprowadziła z taśmy w Longbridge piosenkarka Lulu, a samochód trafił do zbiorów British Motor Museum. Nowe MINI z 2001 roku, opracowane pod skrzydłami BMW, to już inna konstrukcja.

Jak ustalić, z której epoki jest konkretne Mini?

Najszybciej po kilku cechach widocznych bez rozbierania auta. Pomagają szczególnie przy autach importowanych, w których rocznik w dokumentach bywa datą pierwszej rejestracji, a nie produkcji.

• Przesuwane szyby i zewnętrzne zawiasy drzwi — Mk I lub Mk II, czyli do 1969 roku.
• Opuszczane szyby, ukryte zawiasy, 10-calowe koła — Mk III i późniejsze, sprzed 1984 roku.
• 12-calowe koła i przednie tarcze w zwykłym Mini — od 1984 roku.
• Wtrysk jednopunktowy, katalizator — od 1991 roku.
• Chłodnica z przodu, poduszka powietrzna w kierownicy, silnik MPi — rocznik modelowy 1997 i późniejsze.

Na koniec warto porównać numer nadwozia (VIN) i numer silnika z dokumentacją — przez 41 lat produkcji wiele Mini przeszło wymianę silnika lub przebudowę na „Coopera”. Jeśli interesują Cię inne brytyjskie klasyki, przeczytaj przewodnik po MGB i historię Range Rovera Classic. Więcej wpisów o modelach znajdziesz w kategorii Modele i przewodniki, a auta, które mam obecnie w sprzedaży, w ofercie MB Classics.